O Puszczy

Rezerwaty

Na terenie Puszczy Piskiej utworzono 14 rezerwatów:

  • Rezerwat przyrody Czaplisko Ławny Lasek -  niegdyś ornitologiczny (dalej widniej tak w rejestrze), teraz raczej faunistyczny o  powierzchni ok 7,62 ha. Chroniony jest tu ponad 200-letni drzewostan sosnowy, gdzie kiedyś gniazdowała kolonia czapli siwej. Rezerwat położony jest na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego.
  • Rezerwat przyrody Jezioro Nidzkie - utworzony w roku 1972, obejmuje obszar Jez. Nidzkiego i tereny wokół niego. Powierzchnia to ok. 2935 ha.
  • Rezerwat przyrody Jezioro Pogubie Wielkie - ornitologiczny rezerwat przyrody w Gminie Pisz, w powiecie piskim (województwo warmińsko-mazurskie) na terenie Puszczy Piskiej. Położony ok. 4,6 km na południowy zachód od Pisza. Z ogólnej powierzchni 20,93 ha stanowią grunty leśne w zarządzie Nadleśnictwa Pisz, a 695,36 ha to grunty nieleśne – jezioro w zarządzie PZW. Utworzony został w 1971 roku dla ochrony miejsc lęgowych i żerowisk ptaków wodno-błotnych, a także miejsc tarliskowych wielu gatunków ryb.
  • Rezerwat przyrody Jezioro Warnołty - krajoznawczo - ornitologiczny rezerwat utworzony został w 1976 roku dla ochrony płytkiego i zarastającego Jez. Warnołty będącego odnogą jeziora Śniardwy. Jest to miejsce lęgowe wielu gatunków ptaków wodnych, błotnych i drapieżnych oraz miejsca ich gniazdowania. Powierzchnia 373,3 ha. Skupiska zarośli i lasów olszowych. Na terenie rezerwatu występują m.in.: rybitwa czarna, kania czarna, kania ruda, orzeł bielik, łabędź niemy, czapla siwa.
  • Rezerwat przyrody Królewska Sosna - leśno-torfowiskowy rezerwat położony  w Mazurskim Parku Krajobrazowym. Utworzony został w 1959 roku dla ochrony drzewostanu Puszczy Piskiej oraz boru mieszanego. Chroni 200-letni mieszany starodrzew oraz trzy jeziorka Kruczki z reliktową florą torfowisk wysokich. Jest tu pomnikowa, obumarła już sosna, od której pochodzi nazwa rezerwatu. Jest także niemal 400-letni "Dąb nad Mukrem" im. K. Małłka o wysokości 30 m i obwodzie pnia ponad 5 m.
  • Rezerwat przyrody Krutynia - rezerwat przyrody utworzony w 1983 r. dla ochrony jeziora Krutyńskiego z zespołem roślinności wodnej wraz z górnym odcinkiem rzeki Krutyni. Rezerwat znajduje się na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego.
  • Rezerwat przyrody Krutynia Dolna - krajobrazowo-florystyczno-faunistyczny rezerwat położony jest na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Na terenie rezerwatu leżą: dolny odcinek rzeki Krutyni oraz: Jezioro Gardyńskie, Jezioro Malinówko,Jezioro Dłużec,Jezioro Smolak.Celem utworzenia rezerwatu było zachowanie w naturalnym stanie krajobrazu polodowcowego, naturalnych ekosystemów wodnych oraz unikalnego bogactwa flory i fauny, a w szczególnościtorfowisk wysokich, przejściowych i niskich wraz z ich florą, oraz biotopów ptaków drapieżnych. Rezerwat charakteryzuje się bardzo urozmaiconym ukształtowaniem powierzchni. Rzeka Krutynia jest popularnym szlakiem wodnych spływów kajakowych, a przez teren rezerwatu przebiegają lądowe szlaki turystyczne.
  • Rezerwat przyrody Jezioro Lisunie - rezerwat przyrody leży na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Obejmuje silnie zarastające Jez. Lisunie ze stanowiskami rzadkich roślin wodnych. Utworzony został w 1958 roku dla zachowania i ochrony stanowiska kłoci wiechowatej oraz mchów glacjalnych. Brzegi jeziora są silnie zarośnięte przez trzcinę pospolitą. Dno pokryte jest warstwą 3,7 m mułu.
  • Rezerwat przyrody Pierwos - utworzony został w 1987 r. Chroni się tu fragment doliny Krutyni z przepływowym, zarastającym jeziorem Gardyńskim, naturalne biocenozy leśne, torfowiska, zróżnicowane ekosystem leśny, zarastające Jezioro Pierwos, strumienie Pierwos i Gardynka oraz ujście rzeki Krutyni. Występuje tu wiele starych drzew, zwłaszcza dębów. Z rzadkości florystycznych spotkać tu można wielosił błękitny – roślinę północną. W okresie jesienno-zimowym można zaobserwować interesującego ptaka rzek górskich i wyżynnych – pluszcza.
  • Rezerwat przyrody Piłaki - położony w gminie Sorkwity, nadleśnictwie Mrągowo. Ochroną objęto noclegowiska żurawi, miejsca żerowania i gniazdowania licznych gatunków ptaków, stanowiska rzadkich gatunków roślin.
  • Rezerwat przyrody Pupy - leśny rezerwat położony na terenie gminy Świętajno, na terenie leśnictwa Szklarnia. Powołany dla ochrony: starodrzewu mieszanego złożonego z świerka, sosny, dębu i buka. Około 30% drzewostanu stanowią drzewa liczące ponad 100 lat, a niektóre mają nawet ponad 250 lat.
  • Rezerwat przyrody Strzałowo - rezerwat przyrody położony w powiecie mrągowskim w gminie Piecki na terenie nadleśnictwa Strzałowo. Został utworzony w celach naukowych i dydaktycznych dla zachowania fragmentu lasu mieszanego charakterystycznego dla Puszczy Piskiej. Przedmiotem ochrony jest tu drzewostan sosnowy z domieszką dębu szypułkowatego, świerka oraz lipy drobnolistnej w wieku ok. 150 lat. Na terenie rezerwatu i w otaczających go drzewostanach występuje dość znaczna liczba roślin zielnych, sięgająca 115 gatunków. Spośród roślin podlegających ochronie gatunkowej spotykamy tu: lilię złotogłów, wawrzynek wilczełyko, widłak jałowcowaty i widłak goździsty.
  • Rezerwat Jezioro Łuknajno - teren uznany za rezerwat przyrody (ornitologiczny) w 1947 (Dz. Urz. WRN w Olsztynie nr 10/24). Rezerwat ten położony jest na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego, ok. 5 km od Mikołajek. Od 1976 roku z uwagi na swoją wyjątkowo dużą wartość naukową, został on również objęty ochroną międzynarodową jako rezerwat biosfery w ramach programu UNESCO-MAB ("Człowiek i biosfera") oraz wpisany na listę dziedzictwa przyrodniczego świata. Ponadto, od roku 1983 został objęty międzynarodową konwencją RAMSAR, chroniącą obszary błotne i podmokłe. Łuknajno zostało wpisane na światową listę biosfery UNESCO. Łuknajno to położone na wysokości 115 m n.p.m. jezioro, szeroko rozlane na powierzchni 680 ha i połączone wąskim kanałem z jeziorem Śniardwy. Jezioro jest eutroficzne, bardzo wypłycone w daleko posuniętym procesie zarastania. Grząskie, muliste dno jeziora porastają zwarte skupienia ramienic. Brzegi jeziora przeważnie płaskie, otoczone są szerokim pasem szuwarów. Wokół występują rozległe torfowiska niskie, zajęte w części przez zarośla wierzbowe lub łąki kośne. Od strony południowej występuje płat typowej olszyny. W rezerwacie prowadzone są zoologiczne i ekologiczne badania naukowe. Na wschodnim brzegu jeziora Łuknajno znajduje się Stacja Terenowa Uniwersytetu Warszawskiego im. prof. Kazimierza Dobrowolskiego (stacja jest położona w miejscowości Urwitałt). Rezerwat utworzono celem zachowania jednej z największych w Europie kolonii łabędzia niemego. Utrzymywaniu się tak licznej kolonii, liczącej w niektórych latach około 2000 osobników, sprzyja duża powierzchnia jeziora i korzystne warunki siedliskowe także dla wielu innych przedstawicieli fauny.
  • Rezerwat przyrody Zakręt - znajduje się on w powiecie mrągowskim, w gminie Piecki, Nadleśnictwie Strzałowo, niedaleko miejscowości Krutyń. Ochroną objęty jest krajobraz morenowy. Utworzony dla ochrony dwustuletniego boru mieszanego z trzema niewielkimi dystroficznymi jeziorkami, otoczonymi zatrofieniami , na których występują tzw. wyspy pływające. Woda w jeziorkach (dystroficzne) jest silnie zakwaszona, a one same powoli zarastają nasuwającym się na lustro wody kożuchem torfowców (pło torfowiskowe). Często, pod wpływem wiatru i fal, kożuch ten rozrywa się i płaty roślin torfowiskowych dryfują po tafli jeziora. Są to właśnie tzw. pływające wyspy. Na skraju rezerwatu rośnie ok. trzystuletni Mazurski Dąb Bartny.

źródła: wikipedia,
Rejestr rezerwatów przyrody województwa warmińsko-mazurskiego

Trochę historii

Na Pojezierzu Mazurskim 10 tysięcy lat temu panowała roślinność tundrowa. W wyniku stopniowego ocieplenia 9-7 tysięcy lat temu pojawiły się sosna, brzoza, z czasem osika, dąb, wiąz, a podszycie leszczyna. Na siedliskach ubogich - piaszczystych sandrach położonych w części południowej tego obszaru - sosna w tym czasie była jednym gatunkiem i jak dotąd utrzymuje się na względnie stałym poziomie. Pierwotne osadnictwo z braku odpowiednich narzędzi nie sięgało w głąb wielkich puszcz, a wpływ człowieka na otaczającą roślinność był znikomy.Z czasem ludzie zaczęli się osiedlać w lasach z dużym udziałem dębu - były one stosunkowo widne, umożliwiały chów zwierząt, gleby były tam łatwiejsze do uprawy. Dopiero w epoce brązu, wraz z większymi możliwościami karczowania lasu, zaczęto wprowadzać uprawy na niedostępne dotąd tereny. Puszczę Piską na początku naszej ery zamieszkiwało plemię Galindów. Główne ich siedziby znajdowały się na północy. Zaś sama  puszcza, gęsta i niedostępna,  była  nielicznie zasiedlona przeważnie w części wschodniej w pobliżu szlaków handlowych prowadzących z południa i wschodu nad Bałtyk. W wyniku ciągłych walk na pograniczu mazowiecko-pruskim do połowy XIII wieku plemię Galindów zostało prawie całkowicie przetrzebione. Pozostali przy życiu, jeżeli jacyś zostali, opuścili te tereny bądź zaszyli się w niedostępnych lasach. W XIV wieku Krzyżacy zaczęli w pobliżu większych osad zasiedlać „Knieję Jańsborską”. Rozpoczęła się rabunkowa gospodarka leśna, gdyż zagospodarowania lasu jeszcze nie znano. Zaczęto wypalać połacie puszczy pod pastwiska oraz wycinać drzewa  na potrzeby budowlane i opał. Zapotrzebowanie na drewno spowodowało znaczne uszczuplenie co cenniejszych gatunków drzew, w wyniku czego w  XVII wieku powstały pierwsze podziały administracyjne. W tamtych latach Puszcza Piska obfitowała licznie w zwierzynę której już nie spotkamy. Niektóre gatunki w wyniku bezwzględnej eksploatacji  zostały na tym terenie całkowicie wytępione. Około 1500 roku w puszczy padł ostatni tur, pod koniec XVII wieku ostatni żubr i dziki koń, zaś w XIX wieku niedźwiedź. Sama Puszcza Piska nie była zasiedlana przez blisko 400 lat, choć z Mazowsza nielicznie przybywali osadnicy. Już w XV wieku istniały smolarnie, dziegciarnie i węglanie. Nie były to osady stałe. Po wyczerpaniu surowca przenoszono je na nowe miejsce. W połowie XVII wieku elektor brandenburski Fryderyk Wilhelm rozpoczął kolonizację niezasiedlonych dotąd obszarów leśnych. Powstały osady tj. Kowalik, Krzyże, Przerośl, Wiartel, Szeroki Bór, Wejsuny i inne, położone przeważnie na wysokich brzegach jezior. Osadnictwo przebiegało powoli i nie wpłynęło na wzrost liczby ludności. Do końca XVIII wieku między innymi przez najazdy tatarskie oraz „czarną śmierć” Puszcza Piska była wciąż niedoludniona. W XVIII wieku w wyniku wielkiego przetrzebienia puszczy zabroniono prowadzenia przetwórni na terenie leśnym.

Puszcza Piska na mapach z 16 i 17 wieku:

 

 

 

 

 

Likwidacja smolarni wymagała dłuższego czasu, blisko 100 lat. W Puszczy Piskiej istniały dość duże pokłady rudy darniowej. Wydobywano ją metodą odkrywkową, zaś przetwarzaniem jej zajmowały się kuźnice i hamernie m.in. w Jeżach, Karwicy, Jaśkowie i Wiartlu. Aż do 1889 roku istniała huta w Wądołku, którą zlikwidowano gdyż nie mogła konkurować, po wybudowaniu w XIX wieku kolei, z lepszymi produktami z zachodu. Na początku XIX wieku zaczęto planowe zagospodarowanie Puszczy Piskiej. Weszły w życie podziały administracyjne, dokonano pomiaru lasów. Wprowadzono sztuczny siew szyszek jako uzupełnienie siewu naturalnego, w młodszych drzewostanach wycinano drzewa słabsze w celu przyspieszenia przyrostu drzew silniejszych. Hodowlę dostosowano do opłacalności, co niestety spowodowało zanik drzew liściastych na korzyść iglastych.

źródło:
PISZ Z DZIEJÓW MIASTA I POWIATÓW, Olsztyn 1970
LEŚNY KOMPLEKS PROMOCYJNY LASY MAZURSKIE, LASY PAŃSTWOWE W OLSZTYNIE

Walory florystyczne

fot. puszczapiska.plRóżnorodność form geomorfologicznych i związana z tym mozaikowatość gleb i siedlisk, obfitość wód i terenów podmokłych, rozległe i dobrze zachowane kompleksy leśne, średnio intensywna, a nawet ekstensywna działalność rolnicza i stosunkowo wysoki stopień naturalności wielu biotopów, sprawiły, że LKP lasy Mazurskie charakteryzują się dużym bogactwem świata roślin i zwierząt. Szczególnie dobrze poznana jest pod względem florystycznym ta część LKP, która wchodzi w skład Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Ponieważ jest to zarazem najbogatsza i najbardziej zróżnicowana pod względem siedliskowym część Puszczy Piskiej liczba wykrytych tu gatunków jest imponująca. W połowie lat 80 wynosiła 831, co stanowi gatunkowo 1/3 flory Polski. Występuje tu wile gatunków rzadkich i bardzo rzadkich, umieszczonych w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin (PCKR) czy na listach roślin objętych ochroną gatunkową. Do wielkich osobliwości florystycznych umieszczonych w PCKR, które występują na terenie LKP, należą: reliktowa chamedafne północna - fot. puszczapiska.plnajbogatsze stanowisko w Polsce, wierzba borówkolistna, brzoza niska, cis, sasanka otwarta, wielosił błękitny, wełnianka delikatna, storczyki: tajęża jednostronna wątlik błotny. Bardzo długa jest lista występujących tu roślin chronionych, wiele z nich to piękne, efektowne rośliny, prawdziwe klejnoty naszych lasów i łąk, jak np. pełnik europejski, kosaciec syberyjski, mieczyk dachówkowaty, lilia złotogłów, goździk pyszny, orlik pospolity. W grupie tej znajdują się wszystkie storczyki, w tym np.: listery - jajowata i sercowata, żłobik koralowy, gnieźnik leśny, storczyk szerokolistny, kruszczyki - błotny i rdzawoczerwony. Jest wśród wiele gatunków niepozornych, jak np. rosiczki, żurawina drobnolistkowa, zimoziół północny, pomocnik baldaszkowaty. W lasach LKP wyróżniono 15 typów siedliskowych lasów (od boru suchego przez bór świeży, wilgotny, bagienny do boru mieszanego; ponadto grądy, olesy i najrzadziej reprezentowane - łęgi). Fitosocjolodzy wyróżnili na tym terenie kilkadziesiąt zespołów roślinnych występujących w różnych wariantach i odmianach.

Fragment publikacji: LEŚNY KOMPLEKS PROMOCYJNY LASY MAZURSKIE" wyd. III, Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Olsztynie 2010 r

Warunki faunistyczne

Klępa z łoszakiem fot. puszczapiska.plPodobnie jak świat roślin, bardzo bogata jest fauna LKP Lasy Mazurskie. Do licznych mieszkańców Puszczy należą ważne gatunki łowne: jeleń, sarna dzik. Do stałych, choć ostatnio niezbyt licznych przedstawicieli fauny dużych ssaków, należy łoś, spotykany głównie we wschodniej i południowej części LKP obfitującej w większe pałacie terenów podmokłych i bagiennych. Bardzo długa jest lista występujących tu ssaków drapieżnych. Oprócz większości pospolitych gatunków, jak np. lis, jenot, borsuk, oba gatunki kun i tchórz, częsta jest - związana z wodami - wydra i bardzo liczna norka amerykańska. Lasy LKP zamieszkuje kilka rodzin wilków.Wilk fot. puszczapiska.pl Drapieżniki te spotyka się głównie w południowej części Puszczy Piskiej, znacznie mniej intensywniej penetrowanej przez turystów. Po latach nieobecności, ponownie obserwowane są na tym terenie rysie. Rozpowszechnionym gatunkiem stał się bóbr. Bogata, choć wciąż mało znana, jest fauna nietoperzy. Szczególnym walorem tych terenów jest ornitofauna. Obfitość wód sprzyja występowaniu ptaków wodno-błotnych. Gniazdują tu m. in. perkozy dwuczube, liczne gatunki kaczek. Większość tych ptaków spotkać można w rezerwacie biosfery "Jezioro Łuknajno", które znane jest przede wszystkim z wielkich stad łabędzi niemych odbywających tu pierzenie. Nie trudno o spotkanie z czaplą siwą, kormoranem, żurawiem, bocianem czarnym. Lasy LKP są ważną ostoją wielu ptaków drapieżnych, w tym gatunków nielicznych. Obszar ten zamieszkują bogate populacje bielika i orlika krzykliwego znacznie rzadsze są kanie - ruda i czarna oraz rybołów. Gatunkiem ginącym jest cietrzew zamieszkujący południowo-wschodnie krańce LKP, a spośród innych kuraków występują tutaj: kuropatwa, przepiórka i jarząbek.

Fragment publikacji: LEŚNY KOMPLEKS PROMOCYJNY LASY MAZURSKIE" wyd. III, Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Olsztynie 2010 r

Warunki przyrodnicze

KLIMAT

Klimat panujący na rozległym obszarze LKP "Lasy Mazurskie" jest typowy dla Pojezierza Mazurskiego. Charakteryzuje się dużym kontynentalizmem, częściowo łagodzonym we wschodniej części (rejon Pisza) przez wielkie masy wodne, głównie jeziora Śniardwy. Odznacza się długą, mroźną zimą, krótkim przedwiośniem i silnie skróconym w stosunku do reszty kraju okresem wegetacyjnym. 

GEOMORFOLOGIA

Pod względem geograficznym Puszcza Piska znajduję się w obrębie makroregionu Pojezierze Mazurskie, w granicach 3 mniejszych jednostek Pojezierza Mrągowskiego, Krainy Wielkich Jezior Mazurskich i Równiny Mazurskiej. Rzeźba Pojezierza Mazurskiego została ukształtowana podczas ostatniego zlodowacenia zwanego bałtyckim. Ten najmłodszy krajobraz polodowcowy charakteryzuje się bogactwem form geomorfologicznych.hipsometria

  • w części północnej LKP dominują wzgórza moreny czołowej, pofałdowane równiny moren dennych, tereny międzymorenowe wypełnione utworami piaszczystymi i liczne jeziora rynnowe.

  • w części południowej LKP dominują rozległe równiny sandrowe, poprzecinane dolinami wypełnionymi utworami torfowymi, dnem tych dolin spływa nadmiar wód. Wody odprowadzane są w kierunku południowym do Narwi.

W wyniku działalności lodowca region został pokryty grubą warstwą utworów pochodzenia lodowcowego i wodnolodowcowego o miąższości często przekraczającej 200m. Na terenach morenowych utwory te stanowią głównie gliny zwałowe, utwory kamieniste, żwiry i piaski zazwyczaj silnie ze sobą przemieszane, a na terenach sandrowych ubogie piaski i żwiry.

HYDROGRAFIA

Obszar LKP Lasy Mazurskie niemal w całości położony jest w dorzeczu Wisły, tylko niewielki fragment w okolicach Mrągowa wchodzi w skład dorzecza Pregoły. Sieć hydrograficzna LKP jest bardzo bogata. Jej najbardziej rzucającym się w oczy elementem są jeziora - z największym polskim jeziorem Śniardwy. Znajduje się tu wiele innych dużych jezior doskonale znanym turystom z Polski i zagranicy, jak np.: Tałty, J. Mikołajskie, Bełdany, J. Nidzkie, J. Mokre czy inne słynne rezerwatowe jeziora Łuknajno i Pogobie Wielkie.

Spośród rzek do największych i najbardziej znanych należą Krutynia i Pisa, która odprowadza wody z południowej części Wielkich Jezior Mazurskich do Narwi. Bogata jest sieć drobnych rzeczek, strumieni i rowów. W południowej części LKP swój początek biorą spływające w głąb Kurpi Rozoga, Szkwa i mniej znana Rybnica.

Cennym uzupełnieniem sieci hydrograficznej LKP są liczne torfowiska. Obecnie większe ich powierzchnie zachowały się w rejonach takich jezior jak Roś, Pogobie, Łuknajno czy też w dolinie Krutyni.

Fragment publikacji: LEŚNY KOMPLEKS PROMOCYJNY LASY MAZURSKIE" wyd. III, Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Olsztynie 2010 r.

Więcej artykułów…

  1. LKP Lasy Mazurskie

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to.

Zrozumiałem